KOMENTAR 241.

On se odnosi na dva momenta. Jedan je problem Srbije, generalno uzevsi u VI knjizi, a u vezi sa onim sto se o tom problemu govorilo u ostalim knjigama. Drugi momenat je onaj koji se vezuje za srpsko sudjenje Gazdi 1919. godine, takodje u sebi nosi taj odnos sa Srbijom. Sesta knjiga je poslednja prilika da ja o Srbiji kao entitetu i njenoj istoriji kazem ono sto u osnovi mislim. To se moze i mora postici na odredjenim mestima, u prvom redu na onim mestima gde licni, emotivni momenat, duhovni momenat, kako sam ja odredio sadrzaj VI knjige, ne dolazi u obzir, odnosno ne preovladjuje kao sto je to slucaj sa Simeonovom ili Tomanijinom smrcu. Dakle, sanse za takav odnos sa Srbijom su 1298. godina u vreme njene ekspanzije, 1427. godina u vreme njene propasti, napustanja Beograda, ali najvise tamo gde se taj istorijski pogled spaja sa Simeonovim emotivnim pogledom. U Parnicama to je 1690. godina, odnosno Seoba Srbalja u antropofagijskim uslovima.

Drugi momenat na koji zelim ovde da skrenem paznju jeste da ce najverovatnije stvarni sud 1919. godine otpasti i da ce se u kocijama a i pre kocija, pre nego sto se rastane sa Tomanijom, odnosno nakon sto se rastao sa Tomanijom, koja je za njim polila vodu, Gazda spremati za taj sud u glavi i voditi dijalog sa srpskim avetinjskim sudom. Medjutim, onaj stvarni sud, fizicki sud nece se odigrati, jer ce biti obustavljen s najviseg mesta. Njegova priprema nece biti uzaludna, jer u toj pripremi, odgovarajuci na pitanja za koja je racunao da ce ih dobiti povodom svoje tzv. kolaboracije, Gazda ce istovremeno da se objasni sa srpskim stanovistem koje je sada postalo zapravo njegovo.

Moram, medjutim, voditi racuna da to objasnjenje sa srpskim stanovistem nema iskljucivo ili da u mnogo manjoj meri ima istorijski karakter, kakav su do sada imali sukobi sa tzv. avetinjskim srpskim sudom, i da u prvom redu dolazi do ispoljavanja duhovne strane pitanja, a manje ekonomske, politicke, psiholoske pa i karakteroloske strane.